رهبر شهید، معلم را وارث رسالت پیامبران می‌دانستند

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ هم‌زمان با آیین بدرقه و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید، حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای (رضوان‌الله تعالی علیه)، مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، دل‌نوشته‌ها و خاطرات اعضای شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش را با عنوان « آموزش و پرورش در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب» منتشر می‌کند.

یادداشت محمدرضا مسیب زاده،مشاور وزیر و دبیر کمیسیون توسعۀ آموزش عمومی قرآن کشور به شرح ذیل است:

بازخوانی جایگاه قرآن و آموزش و پرورش در منظومه فکری رهبر شهید حضرت آیت‌الله امام خامنه‌ای(رضوان الله تعالی علیه)

در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای (ره)، قرآن کریم نه صرفاً یک متن مقدس یا منبعی برای استنادهای دینی، بلکه اساس نظام اندیشه، مبنای حکمرانی، سرچشمه هویت اسلامی و نقشه راه تحقق تمدن نوین اسلامی به شمار می‌رود. همه ابعاد فکری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایشان در پرتو آموزه‌های قرآن معنا می‌یابد و تعلیم و تربیت نیز به عنوان مهم‌ترین بستر تحقق جامعه قرآنی، جایگاهی ممتاز در این منظومه دارد. از این منظر، آموزش و پرورش صرفاً یک دستگاه اجرایی یا خدماتی نیست، بلکه بنیادی‌ترین نهاد تربیت انسان، مولد سرمایه اجتماعی و محور اصلی تمدن‌سازی اسلامی محسوب می‌شود.

رهبر شهید، تعلیم و تربیت را استمرار رسالت انبیای الهی می‌دانستند و فلسفه وجودی نظام آموزشی را در تحقق اهداف بعثت پیامبر اکرم(ص) جست‌وجو می‌کردند؛ همان اهدافی که قرآن کریم در آیه دوم سوره مبارکه جمعه با سه محور «تلاوت آیات الهی»، «تزکیه» و «تعلیم کتاب و حکمت» ترسیم کرده است: «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ». اوست که در میان مردم بی سواد، پیامبری از خودشان برانگیخت تا آیات او را بر آنان بخواند و آنان را [از آلودگی های فکری و روحی] پاکشان کند و به آنان کتاب و حکمت بیاموزد، و آنان به یقین پیش از این در گمراهی آشکاری بودند.

در نگاه ایشان، تقدّم «تزکیه» بر «تعلیم» حامل پیامی بنیادین است؛ اینکه دانش اگر از اخلاق، معنویت و خودسازی جدا شود، نه تنها منشأ رشد نخواهد بود، بلکه می‌تواند به ابزاری برای انحراف انسان و جامعه تبدیل شود. از همین رو بارها تأکید می‌کردند که «علم مطلوب، علمی همراه با تزکیه است» و نظام تعلیم و تربیت باید پیش از انتقال دانش، به پرورش شخصیت و ساختن انسان بپردازد.

بر همین اساس، هدف نهایی آموزش و پرورش در منظومه فکری ایشان، تربیت «انسان تراز قرآن» است؛ انسانی مؤمن، خردورز، متعهد، خلاق، مسئولیت‌پذیر، بصیر و برخوردار از هویت اسلامی ـ ایرانی که بتواند در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی نقش‌آفرینی کند. چنین انسانی صرفاً حافظ اطلاعات نیست، بلکه واجد شخصیت اخلاقی، روحیه جهادی، قدرت تحلیل و آمادگی برای ایفای مسئولیت‌های اجتماعی است. از این منظر، مدرسه تنها محل آموزش علوم نیست، بلکه کانون شکل‌گیری هویت، ایمان، اخلاق، تفکر و مسئولیت‌پذیری نسل آینده به شمار می‌آید.

در این منظومه، معلم نیز جایگاهی فراتر از یک کارمند آموزشی دارد. رهبر شهید، معلم را وارث رسالت پیامبران، محور تحول فرهنگی و معمار آینده جامعه می‌دانستند. از نگاه ایشان، معلم باید افزون بر انتقال دانش، تجسم عملی ارزش‌های قرآنی و اخلاق اسلامی باشد؛ زیرا تربیت حقیقی بیش از آنکه از طریق گفتار محقق شود، در رفتار و سلوک مربی شکل می‌گیرد. همان‌گونه که درباره پیامبر اعظم(ص) نقل شده است: «کانَ خُلُقُهُ القُرآن»؛ یعنی اخلاق پیامبر، قرآن مجسم بود. بنابراین، معلم قرآنی کسی است که دانش، ایمان، اخلاق، عدالت، مهربانی و مسئولیت‌پذیری را هم‌زمان در وجود خود متجلی سازد و زمینه شکوفایی استعدادهای فطری دانش‌آموزان را فراهم آورد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اندیشه رهبر شهید، نگاه منظومه‌ای به قرآن است. ایشان قرآن را کتابی صرفاً برای تلاوت یا تبرک نمی‌دانستند، بلکه آن را برنامه جامع زندگی فردی و اجتماعی، مبنای حکمرانی و منشور تمدن‌سازی تلقی می‌کردند. انس عمیق ایشان با قرآن، از دوران نوجوانی آغاز شد و تا پایان عمر استمرار یافت؛ به گونه‌ای که آیات الهی در سخنان، تحلیل‌ها و تصمیم‌های ایشان حضوری مستمر و تعیین‌کننده داشت. این پیوند عمیق موجب شد تا قرآن، چارچوب اصلی تحلیل مسائل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و تمدنی در منظومه فکری ایشان باشد و استنادهای مکرر به آیات، کلام ایشان را به تفسیر اجتماعی و کاربردی قرآن نزدیک سازد.

این نگاه قرآنی تنها به عرصه تعلیم و تربیت محدود نمی‌شود، بلکه در نظریه مقاومت اسلامی نیز جلوه‌ای روشن می‌یابد. رهبر شهید، مقاومت را صرفاً یک راهبرد نظامی یا سیاسی نمی‌دانستند، بلکه آن را حرکتی برخاسته از ایمان و مبتنی بر آموزه‌های وحیانی معرفی می‌کردند. اصولی همچون توکل بر خدا، صبر و استقامت، بصیرت در شناخت دشمن، وحدت امت اسلامی، عدالت‌خواهی و امید به نصرت الهی، همگی ریشه در آموزه‌های قرآن دارند و در اندیشه ایشان به عنوان ارکان مقاومت و پایداری جامعه اسلامی مطرح می‌شوند. از این منظر، قرآن نه تنها کتاب هدایت فردی، بلکه منشور اداره جامعه و راهنمای مواجهه با چالش‌های فرهنگی، سیاسی و تمدنی است.

از منظر رهبر شهید، تحقق این آرمان‌ها بدون تحول بنیادین در نظام آموزش و پرورش امکان‌پذیر نیست. ایشان سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را نقشه راه این دگرگونی می‌دانستند و بارها بر اجرای کامل آن تأکید کردند. به باور ایشان، مهم‌ترین مأموریت این تحول، تربیت نسلی است که ضمن برخورداری از دانش روز، دارای هویت اسلامی، روحیه انقلابی، تفکر نقاد، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری و توانایی ساختن آینده کشور باشد. تحقق چنین تحولی مستلزم ارتقای منزلت و توانمندسازی معلمان، بازطراحی برنامه‌های درسی بر پایه مبانی قرآنی و فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، تقویت عدالت آموزشی، کاهش شکاف‌های آموزشی میان مناطق مختلف کشور و ارتقای کیفیت یادگیری در سراسر نظام آموزشی است.

در این چارچوب، مدرسه به سنگر اصلی جهاد تبیین، تقویت هویت دینی، افزایش بصیرت اجتماعی و تربیت نسل تمدن‌ساز تبدیل می‌شود. برنامه‌های آموزشی نیز باید فراتر از انتقال محفوظات، زمینه‌ساز رشد تفکر، تعقل، اخلاق، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری و مهارت‌های زندگی بر اساس آموزه‌های قرآن باشند. بدین ترتیب، آموزش و پرورش می‌تواند رسالت تاریخی خود را در ساخت جامعه‌ای مؤمن، پویا، عادلانه و پیشرفته ایفا کند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت که در منظومه فکری رهبر شهید، قرآن، هسته مرکزی اندیشه، سیاست، فرهنگ، تعلیم و تربیت و تمدن‌سازی است. آموزش و پرورش نیز مهم‌ترین بستر تحقق این منظومه محسوب می‌شود؛ نهادی که وظیفه آن تربیت انسان‌هایی است که علم را با ایمان، معرفت را با اخلاق، هویت را با مسئولیت اجتماعی و پیشرفت را با معنویت درهم می‌آمیزند. از این رو، تحقق جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی، بدون بازگشت عالمانه و عملی به آموزه‌های قرآن در نظام تعلیم و تربیت، امکان‌پذیر نخواهد بود و میراث فکری رهبر شهید نیز بیش از هر چیز، بر همین پیوند عمیق میان قرآن، انسان‌سازی و تمدن‌سازی استوار است.

با آرزوی علو درجات برای این رهبر شهید و فرزانه، امیدواریم با بهره‌گیری از آموزه‌های ارزشمند قرآن کریم و فرامین، بیانات و دیدگاه‌های ارزنده ایشان در حوزۀ حکمرانی تربیتی و قرآنی، بیش از پیش موفق بوده و شاهد توسعه فرهنگ قرآنی در آحاد جامعه باشیم.