جذب هند طرد پاکستان

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در اولین سفر رسمی خود به هند برخلاف معمول به پاکستان سفر نکرد. این در حالی است که روسای جمهوری قبلی آمریکا در سفر به شبه قاره هند، توازن در روابط واشنگتن با دهلی نو و آسلام اباد را رعایت می‌کردند. اما ترامپ در این سفر بدون توجه به پاکستان، کوشید نشان دهد که انتخاب واشنگتن در منطقه هند است. استقبال بی سابقه دولت دهلی نو از دونالد ترامپ و خانواده اش نیز نشان می‌دهد که دولت نارندرا مودی نخست وزیر هند حساب ویژه‌ای برای تقویت جایگاه هند در سیاست منطقه‌ای کاخ سفید باز کرده است.

اهداف سفر ترامپ به هند
اگرچه دونالد ترامپ درسال آخر ریاست جمهوری خود به هند سفر کرد، اما از سال ۲۰۱۷ که وارد کاخ سفید شد همواره برای توسعه همکاری و ارتقا جایگاه هند در سیاست منطقه‌ای واشنگتن تلاش کرده است و در این راستا نام آسیا –پاسفیک را به هند-پاسفیک در ادبیات سیاسی خود تغییر داد.
اولین هدف ترامپ، نگاه به بازار بیش از یک میلیارد نفری هند و کسب بیشترین امتیازات اقتصادی و سرمایه گذاری در برنامه توسعه اقتصادی دولت مودی است که برای سرمایه گذاران خارجی مشارکت ۵۰ درصدی را در نظر گرفته است.
دومین هدف دولت ترامپ، کمک به تقویت بیش از پیش دولت هندوگرای بهاراتیاجاناتا و دور کردن آن از روسیه است. دهلی نو و مسکو به طور سنتی و از زمان جنگ سرد از روابط راهبردی برخوردارند و عمده همکاری‌های نظامی هند با روسیه است. از اینرو بازار‌های نظامی هند برای آمریکا بسیار جذاب است.
هدف سوم آمریکا از توسعه روابط با هند تقویت آن در برابر چین است. سیاست آمریکا از زمان ریاست جمهوری باراک اوباما به سمت محاصره چین تغییر جهت داد و از همکاری و مشارکت با این کشور به سمت مهار پیشرفت‌های اقتصادی و نظامی و محصور کردن آن در آب‌های پیرامونی اش سوق یافت. این وضعیت در دوره ترامپ شدت بیشتری گرفت و با دامن زدن به جنگ تجاری با چین سیاست اعمال فشار بر دولت پکن را شدت بخشید. از دیدگاه دولت ترامپ، تنها کشوری که می‌تواند ضمن هماوردی با چین در منطقه آسیا، سیاست‌های اقتصادی و امنیتی چین را به چالش بکشد هندوستان است؛ چرا که نارندرامودی با اتخاذ سیاست‌های هندوگرایی، درصدد توسعه موقعیت منطقه‌ای و بین المللی هند و جلوگیری از افزایش حوزه نفوذ چین است. تلاش پکن برای اجرای طرح ترانزیتی و اقتصادی موسوم به یک جاده – یک کمربند، که بخشی از آن درهمکاری با پاکستان از کشمیر تحت کنترل این کشور عبور می‌کند بیش از پیش هند را نگران کرده است؛ وضعیتی که موقعیت مناسبی را برای کاخ سفید فراهم کرده تا بیش از پیش هند را به سمت اردوگاه خود بکشاند.
در عین حال نباید از این واقعیت نیز غافل شد که دونالد ترامپ در سفر به هند اهداف تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ را نیز پی گیری می‌کند.

با این حال، به نظر می‌رسد به رغم استقبال گرم دولت هند از ترامپ، دهلی نو همچنان در چارچوب سیاست استقلال از غرب و شرق به راه خود ادامه خواهد داد. بخصوص آنکه دولت نارندرامودی دلخوری‌هایی از ترامپ در مورد مسایل مختلف دارد که باعث می‌شود هند عمدتا بر توانایی‌های داخلی خود متمرکز شود.
تمایل دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا برای کمک به حل بحران کشمیر که در دیدار اخیرش با عمران خان نخست وزیر پاکستان در واشنگتن مطرح کرد مهمترین چالش هند با رئیس جمهوری غیر قابل پیش بینی آمریکا محسوب می‌شود. دولت دهلی نو هرگونه مداخله در امور کشمیر را رد می‌کند و به همین دلیل به تمایل ترامپ برای میانجیگری میان دهلی نو و اسلام آباد در امور این منطقه نه تنها پاسخ نداده بلکه از آن نیز انتقاد کرده است.
دومین موضوع چالش برانگیز، تمایل نداشتن ترامپ برای امضای قرارداد تجارت آزاد با هند است. ترامپ با سخت گیری‌های اقتصادی با هند از جمله لغو توافقنامه تعرفه ترجیحی و ممانعت از استخدام اتباع هندی بخصوص در بخش آی تی نشان داد که در هر نوع همکاری اقتصادی منافع آمریکا در اولویت سیاست گذاری‌های کاخ سفید است.
نکته مهم دیگری که از چالش‌ها و نگرانی‌های هند در ارتباط با سیاست‌های دولت ترامپ محسوب می‌شود مساله آینده تحولات سیاسی افغانستان است. هند در دو دهه گذشته سرمایه گذاری‌های زیادی در افغانستان انجام داده است و این در حالی است که با امضای توافقنامه آمریکا و طالبان نه تنها این گروه بلکه پاکستان به عرصه سیاسی افغانستان بازمی گردند که به شدت با هند در چالشند. در این شرایط، هند نگران آینده سرمایه گذاری‌های خود در افغانستان وخواهان تضمین ترامپ برای حفظ آن‌ها است.
در مجموع هرچند حذف پاکستان از برنامه سفر ترامپ به شبه قاره هند برای دهلی نو خوشایند بود و مودی در اقدامی نمادین با پذیرایی شیر – چای از ترامپ در منزل گاندی آن را به رخ پاکستان کشید، اما به نظر می‌رسد خویشتنداری اسلام اباد به دلیل نزدیکی زمان امضای توافقنامه آمریکا و طالبان در دهم اسفند در دوحه قطر است و این احتمال که با برآورده نشدن انتظارات و اهداف پاکستان از این توافقنامه این کشور ترامپ را از سفر به هند پشیمان کند دور از ذهن نیست. هر چند که هند نیز در عمل نشان داده است با تغییر سیاست خود به همکاری و مشارکت در تولید، انتظارات و اهداف خود را در روابط با آمریکا دنبال می‌کند که ترامپ در عمل هنوز به آن‌ها پاسخ نداده است و این می‌تواند نتایج سفر وی را به دهلی نو تحت تاثیر منفی قرار دهد.

 

نویسنده: مجید وقاری کارشناس مسایل سیاسی