از تهدید به مکانیسم ماشه تا پیوستن به اینستکس

ژان ایو لودریان وزیر امور خارجه فرانسه روز چهارشنبه ۶ آذر در نشست پارلمان این کشور گفت، پاریس به صورتی جدی در فکر استفاده از سازوکاری در توافق برجام است که می‌تواند تحریم‌های سازمان ملل علیه تهران را به دنبال داشته باشد.
وزیر امور خارجه فرانسه افزود، «هر دو ماه، یک صدمه دیگر (به توافق هسته‌ای) وارد می‌شود، تا جایی که، خیلی روشن بگویم، امروز ما درباره اجرای سازوکار حل اختلاف، که در توافق موجود است، فکر می‌کنیم".
مکانیسم حل اختلاف پیش بینی شده در برجام اینگونه است که اگر یکی از طرف‌های برجام به این جمع‌بندی برسد که طرف دیگر به تعهدات ذکر شده در این توافق پایبند نیست، می‌تواند به کمیسیون مشترک شکایت کند. این کمیسیون، در چارچوب برجام و برای نظارت بر اجرای این توافق تاسیس شده است. اگر ظرف ۳۵ روز، شکایت آنگونه که شاکی می‌خواهد حل نشود، شاکی می‌تواند موضوع حل نشده را به عنوان دلیلی برای توقف اجرای تعهدات برجام در نظر بگیرد و به شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دهد که موضوع حل نشده، متضمن عدم اجرای چشمگیر است. پس از آن، شورای امنیت ۳۰ روز وقت دارد تا درباره استمرار تعلیق تحریم‌ها یا بازگرداندن آن‌ها قطعنامه صادر کند.
اگر در این مدت، شورای امنیت نتواند در این خصوص قطعنامه صادر کند، تمام تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل که قبل از برجام برقرار شده بودند، به طور اتوماتیک بازمی‌گردند. به این سازوکار، مکانیسم ماشه (Snapback) یا بازگشت سریع تحریم‌ها هم می‌گویند. نکته مهم این سازوکار این است که بازگشت تحریم‌ها، قابل وتو نیست.
اما نکته اینجاست که اقدامات ایران در کاهش تعهدات هسته ای خود بر اساس بندهای 26 و36 برجام است که این اجازه را به تهران می دهد در قبال نقض اساسی برجام از سوی دیگرطرف های توافق هسته ای, از تعهدات برجامی خود بکاهد.
دولت امریکا یک سال پس از به قدرت رسیدن ترامپ از برجام خارج شد وتحریم های یکجانبه خودرا مجددا علیه ایران اعمال کرد و دیگر کشورها را نیز تحت فشار قرار داد تا از این تحریم ها پیروی کنند. پس از این اقدام دولت ترامپ, فرانسه, انگلیس وآلمان هم به جای اجرای تعهدات خود در برجام از تحریم های امریکا پیروی و سطح همکاری های اقتصادی خود با ایران را به حداقل رساندند آن هم در حالیکه هدف اصلی از توافق هسته ای از میان برداشتن تحریمها بود.
بنا بر این اگر بنا بر شکایت و متهم کردن یک طرف به نقض برجام باشد این حق ایران است که از امریکا بر اساس سازو کار دیده شده برای حل اختلاف در برجام شکایت نماید و در این مسیر دیگرطرف های برجام چون روسیه وچین و حتی خود انگلیس, فرانسه و المان بارها امریکا را متهم کرده اند که با خروج از توافق هسته ای, این توافق را با خطر فروپاشی روبرو کرده است.
به نظر می رسد فرانسوی ها نیز به همین علت به خوبی می دانند که تهدید آنها به استفاده از مکانیسم ماشه موثر نخواهد بود و بر همین اساس دو روز بعد از تهدید لودریان و نشان دادن چماق, شش کشور اروپایی دیگر اعلام کردند قصد دارند به سازو کار مالی اینستکس بپیوندند.
پیوستن این شش کشور اروپایی به اینستکس بیانگر این است که گام های ایران در کاهش تعهدات هسته ای اش در واکنش به تحریم های امریکا , اقدامی درست است. از سویی هر چند پیوستن این شش کشور به اینستکس اقدامی مثبت است اما اگر همچنان این سامانه مالی نتواند فروش نفت ایران و بازگرداندن پول نفت و دیگر مبادلات مالی بین المللی ایران را تسهیل نماید تهران باید همچنان گام های دیگری در کاهش تعدات برجامی خود بردارد.
در واقع می توان اینگونه ارزیابی کرد که پس از نشان دادن چماق مکانیسم ماشه, پیوستن شش کشور اروپایی به اینستکس, هویج غربی ها برای جلوگیری از اقدامات قانونی ایران در کاهش تعدات هسته ای خود است.