خام فروشی، بلای جان اقتصاد مقاومتی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، شکی نیست که در سیاست های اقتصاد مقاومتی، یکی از مهمترین مولفه ها کنار گذاشتن خام فروشی و توجه ویژه به افزایش صادرات در حوزه صنایع تبدیلی است؛ فرآوری و تولید محصولات متنوع و با ارزش افزوده، فرآیندی است که در آن گروه‌های مختلفی از قبیل بهره برداران، صاحبان صنایع، مراکز علمی و دانشگاهی، صادر کنندگان، واردکنندگان و دستگاه‌های نظارتی مشارکت دارند، اما خام فروشی همه این گروه ها را از رسیدن به اهداف خود مایوس، و سود سرشار تولیدات کشور را نصیب رقیبان می کند.

گل محمدی یکی از همان محصولاتی است که خام فروشی آن چیزی جز زحمت برای تولیدکنندگان آن ندارد؛ این گل گونه ای از گل رز است که زادگاهش سرزمین کهن ایران و مناطقی از غرب آسیا است.

پیش به سوی سرزمین صورتی

بهار فصل چیدن گل محمدیست؛ برای استشمام عطر این گل های رویایی به مهمترین مرکز کاشت گل محمدی استان قم، یعنی بخش جعفرآباد رفتیم؛  زمین هایی در سی کیلومتری جنوب غربی.

ساعت هشت صبح بود که به باغ آقای نیکوگفتار رسیدیم؛ بیش از 30 کارگر لبخند بر لب مشغول چیدن گلها بودند؛ به سراغ یکی از جوان ترها رفتم که علی صدایش می کردند؛ او می گفت: دو ساعتی می شود که کار گل چینی را آغاز کرده ایم؛  هر روز بعد از طلوع آفتاب کارمان را شروع می کنیم و این کار تا ساعت 9 ادامه دارد.

کمی آن طرف، پای صحبت های کارگری نشستم که خود را حاج عبدالله معرفی کرد؛ می گفت: یک هفته ای می شود که کارمان را شروع کرده ایم؛ در روزهای اول برداشت که غنچه ها هنوز کامل باز نشده بودند هر  کارگر 10 تا 20 کیلو گل برداشت می کرد اما حالا بیشتر غنچه ها باز شده اند و هر نفر روزی 50 تا 100 کیلو برداشت می کند؛ او از درآمدش راضی بود و می گفت:  روی هم رفته روزی 80  تا 100  هزار تومان درآمد داریم.

نیم ساعتی از حضور ما در این مزرعه بهشتی می گذشت که مدیر مزرعه خودش را به ما رساند؛ آقای نیکوگفتار می گفت: چهار سال  است که کاشت گل محمدی را با حمایت های سازمان جهاد کشاورزی در این مزرعه شروع کرده ایم؛ امسال دومین سالیست که می توان گل  برداشت کرد.

او می گفت: گل ها از اوایل اردیبهشت شروع به باز شدن می کنند و تقریبا یک هفته زودتر از گل های کاشان شکوفا می شوند.

آقای نیکوگفتار میزان برداشت در هر هکتار را سه تن اعلام کرد و در حالی که چند گل چیده شده را در دست گرفته بود می گفت: برای حفظ عطر گل باید تا قبل از ساعت نه آنها را چید، چرا که  بعد از ساعت نه هم عطرشان کم می شود و  هم گلبرگ ها کمرنگ تر می شوند.

او می گفت: در استان قم از گونه کاسبرگ کوچک و باریک کشت می دهیم که نسبت به بقیه گونه ها عطر و اسانس با کیفیت تری دارند.

صدای چند ماشین با پلاک های اداری خبر از ورود مهمانان جدید به مزرع را می داد؛  آقای پور میدانی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان به همراه چند کارشناس باغبانی برای بازدید آمده بودند.

آقای پورمیدانی می گفت: پنج سالی می شود که کشاورزان با حمایت های جهاد کشاورزی شروع به کشت گل محمدی در 400 هکتار از زمین های کشاورزی استان کرده اند که امسال 204 هکتار از آن بارور شده و قابلیت برداشت دارد.

گل محمدی گیاهی سازگار با آب و هوای کویری قم

ابراهیمی مدیر بخش باغبانی جهاد کشاورزی استان هم می گفت: گل محمدی از هر نظر مناسب اقلیم قم است؛ هم نسبت به سایر محصولات باغی و زراعی آب کمتری مصرف می کند و هم مقاوم در برابر شوری آب و هر تنش آبی است؛  سطح فضای سبز خوبی فراهم می کند و نکته جالب اینکه در این پنج سال هم هیچ گونه نیازی به آفت کش نداشته است.

شنیده بودم که در استان ما این گل رزهای خوشبو خام فروشی می شوند و در سایر شهر ها فرآوری می شود؛ علتش را از آقای ابراهیمی پرسیدم؛ او می گفت: نبود تجهیزات فرآوری کشاورز را مجبور به خام فروشی می کند.

دستگاه های پیشرفته اسانس گیری منتظر تامین بودجه

وقتش رسیده بود سری به بخش گلاب گیری این مزرعه بزنم؛ همراه آقای نیکو گفتار به سمت دیگ های گلاب گیری رفتیم؛  با وجود تکنولوژی های جهانی اما همچنان دیگ های سنتی مسئولیت فرآوری حجم زیادی از برداشت ها را بر عهده داشتند؛ فرآورده اصلی دیگ ها گلاب بود؛ آقای نیکوگفتار همینطور که کیسه های گل را در داخل دیگ آب در حال جوش می ریخت می گفت: تقریبا دو تا سه ساعت زمان می برد تا گل ها تبدیل به گلاب شوند؛ در واقع 85 درصد محصول نهایی ما گلاب است؛  با او به بخش دیگری رفتیم؛ جایی که یک دیگ بزرگ با گنجایش 2 هزار و 500 لیتری قرار داشت؛ او می گفت این دیگ های آبا و اجدادی ماست که از نمونه های سنتی ای که فقط گلاب گیری می کنند، متفاوت اند و می توانند از هر تن گل محمدی  سه لیتر اسانس خارج کنند .

او می گفت: هر لیتر اسانس بین 15 تا 75 میلیون تومان قیمت دارد که ما به علت نداشتن تکنولوژی های روز دنیا فعلا با همین دستگاه ها مقدار کمی اسانس می گیریم؛  بیش از 80 درصد تولید این دیگ ها گلاب است  که یک دهم اسانس قیمت دارد.

این موضوع برایم دردآور بود چرا که هر لیتر گلاب 20 هزار تومان به فروش می رسد که در مقایسه با قیمت هر لیتر اسانس، چیز قابل توجهی نیست.

آقای نیکوگفتار می گفت: سال پیش قرار بود یک دستگاه به قیمت یک میلیارد تومان از ترکیه به قم بیاوریم که به دلیل مشکلات مالی این انتقال صورت نگرفته است؛ الان هم با این افزایش قیمت دلار قیمتش نزدیک دو برابر شده است .

بلغارستان بیشترین سود را از گل محمدی می برد

آقای رضایی از کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی می گفت: کشور ما با وجود اینکه با داشتن 15 هزار هکتار گلستان گل محمدی، مقام اول کشت این گیاه را در جهان داراست، تنها 50 میلیون دلار از این بخش درآمد زایی دارد؛ این در حالیست که بلغارستان با یک ششم زمین زیر کشت ایران، سالانه حدود چهار میلیارد دلاری از این صنعت به جیب می زند؛ او با اشاره به اینکه بخش زیادی از گل های تولیدی کشور به صورت خام به بلغارستان صادر می شود گفت: علت اصلی این تفاوت درآمد به نحوه  فرآوری گل محمدی برمی گردد، به طوری که 85 درصد برداشت های ما به گلاب ، ده درصد به گل خشک و تنها پنج درصد به اسانس تبدیل می شود، بنابراین سود سرشار این صنعت با تمرکز تولید اسانس به جیب بلغارها می رود.

او می گفت: حتی استان هایی هم که بیشتر از کشاورزان قمی اسانس تولید می کنند، امکانات تبدیل کردن این اسانس ها به عطر و مواد بهداشتی و آرایشی را ندارند و در واقع از سودهای کلان این صنعت بهره چندانی ندارند.

آقای رضایی در ادامه گفت: در استان قم تنها گل محمدی نیست که در فرآوری محصول ناموفق است بلکه محصولاتی همچون زعفران، زیتون، انار و پسته با تلاش کشاورزان قمی به بهترین کیفیت تولید می شود اما سود حاصل از فرآوری آنها یا در بهترین حالت به جیب سایر استان ها می رود، یا در خارج از کشور تبدیل به یک محصول ویژه صادراتی می شود .

روزهای خوب پیش روی گل محمدی

فردای آن روز به سمت ساختمان نقره ای جهاد کشاورزی رفتیم؛ بار دیگر با رئیس این سازمان قرار ملاقات داشتیم؛ آقای پورمیدانی از روزهای خوش برای کشاورزان گل محمدی خبر داد؛ این خبر خوش  راه اندازی دو مرکز اسانس گیری ویژه با همکاری بخش خصوصی در استان قم بود که بنا بر گفته های او قرار است تا سال آینده کار خود را آغاز کند.

شاید این خبر خوش نوید بخش روزهایی باشد که در آن خام فروشی گل های محمدی به دست فراموشی سپرده شود و با بهره گیری از تکنولوژی های روز دنیا، نه تنها عطر و اسانس، بلکه سایر فرآورده های دیگر این گل های بهشتی، از جمله مواد آرایشی و بهداشتی نیز از قم به سراسر دنیا منتشر شود؛ و از همه مهمتر شاید این سرآغازی باشد بر بستن طومار بلند بالای خام فروشی که بلای جان اقتصاد کشور است؛ اقتصادی که باید در سایه توجه به توان داخلی از چنان مقاومتی برخوردار باشد که رفت و آمد کاخ نشینان دموکرات و جمهوری خواه عمارت سفید آمریکا، کوچکترین اثری در سیاست های کلی آن نداشته باشد.

بیادی _ خبرگزاری صدا و سیما _ قم