پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا: دور از دسترس

اگرچه  ­فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز گذشته پس از برگزاری نشست مقامات اتحادیه اروپا- ترکیه در بروکسل گفت ترکیه نامزد پیوستن به اتحادیه اروپا باقی خواهد ماند اما به نظر می‌رسد ترکیه برای عضویت در اتحادیه اروپا هنوز راه درازی در پیش دارد.

روابط ترکیه و اتحادیه اروپا طی ماه‌های اخیر به خصوص پس از کودتای نظامی نافرجام و برخورد اردوغان با مخالفان و منتقدان خود به شدت متشنج شده است. در این باره دولت‌های اروپایی به ویژه آلمان و فرانسه بر این باورند که سرکوب مخالفان توسط اردوغان، اظهارات توهین‌آمیز رئیس جمهور ترکیه علیه آلمان و هلند و تصویب اصلاحات قانون اساسی ترکیه- که موجب افزایش قدرت و اختیارات رئیس جمهور خواهد شد- روند عضویت ترکیه به اتحادیه اروپا را با چالشی جدی مواجه کرده است.

در این میان بحران در روابط ترکیه و آلمان به کاهش روابط اتحادیه اروپا با آنکارا انجامیده است. به طوری که در حال حاضر آلمان به‌عنوان جدی‌ترین عضو مخالف، مانع اصلی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپاست. اخیراً آنگلا مرکل صدراعظم آلمان تاکید کرده که ترکیه نباید عضو اتحادیه اروپا شود. با این شرایط، چندان عجیب و غیرمنتظره نیست که ترکیه با گذشت بیش از نیم قرن همچنان در پشت درهای بسته اتحادیه اروپا باقی بماند.

به هرحال ترکیه و اتحادیه اروپا از تابستان سال گذشته با هم وارد لفاظی‌های تنش‌زا شده‌اند که نتیجه آن از بین رفتن اعتماد دوجانبه به شکلی عمیق بوده است که در نهایت منجر به توقف مذاکرات برای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا شده است.

هرچند در تمامی سال‌هایی که ترکیه برای پیوستن به جمع اروپایی‌ها تلاش می‌کرد سیاستمداران اروپا به سختی حاضر به مذاکره با آنکارا در این خصوص بودند. اما مشخص بوده و هست که اتحادیه اروپا «استانداردها و معیارهای دوگانه‌ای» در پیش گرفته است. به عنوان مثال می‌توان به مورد کرواسی اشاره که همزمان با ترکیه مذاکرات الحاق این کشور به اتحادیه اروپا آغاز شد و در سال 2013 به عضویت کامل اتحادیه اروپا درآمد اما برخلاف زاگرب چشم‌انداز عضویت آنکارا در اتحادیه مبهم و نامشخص است.

البته صرف‌نظر از تاکید اروپایی‌ها بر اینکه ترکیه روند اصلاحات مورد نظر برای پیوستن به اتحادیه اروپا را طی نکرده بایستی توجه داشت که در حال حاضر، اکثر کشورهای اروپایی به علت نگرانی از قطع روابط با شریک کلیدی خود در خصوص پرونده مهاجران و مبارزه با تروریسم، چندان علاقه‌مند نیستند که پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا به تعویق بیافتد. از این‌رو از آنجایی که اتحادیه اروپا  به دلیل فقدان همبستگی بین اعضای این اتحادیه و عدم اشتیاق برخی اعضا برای همکاری، نتوانسته راه حلی برای «بحران مهاجرت» پیدا کند، دست به دامن ترکیه شده، تا سیل مهاجران و پناهندگانی را که به سوی اروپا گسیل می‌شوند، مهار کند. 

لذا به نظر می‌رسد در نهایت اتحادیه اروپا مایل است به جای اعطای عضویت به ترکیه، این کشور را به عنوان یک شریک ممتاز تجاری و استراتژیک در کنار خود داشته باشد.

از آن طرف هم به نظر می‌رسد که ترکیه بر خلاف سالیان گذشته دیگر اشتیاق چندانی برای  پیوستن به اتحادیه اروپا ندارد. علی الخصوص بعد از خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، آنکارا  بیشتر به سمت تقویت روابط منطقه‌ای خود گام برداشته است. لذا به جای چشم داشت به قدرت‌های خارجی به تقویت قدرت خویش از طریق ائتلاف‌های منطقه‌ای چشم دوخته است.

............................................

مصطفی عبدلی